door Wenda Linthorst
Spel van verleiden: Zelf doen maakt blij én geeft resultaat
In de zorg zie je vaak dat er veel vóór de bewoners wordt gedaan, in plaats van dóór. Toch zit er een magische kracht in het zelf doen. Herkenbaar? Je legt het soms al neer op het bord, exact zoals de bewoner het wil. Maar we weten het allemaal: iets wat je zelf hebt gedaan, voelt beter. Het geeft voldoening, een gevoel van controle en draagt bij aan ons geluk. Dit principe geldt zeker ook voor de bewoners. Hoe kunnen we hen, binnen hun mogelijkheden, meer ‘hun eigen boontjes laten doppen’ als het om eten en drinken gaat?
Morsen mag
Laat mensen weer bewust zijn dat het oké is om te morsen. Desnoods maak je er een Doe-het-zelf-dag van, waarbij je juist de focus legt op het zelf smeren van de lunch (wat mensen soms niet zelf doen), maar stimuleer je juist om mensen te prikkelen.
Laat de volgorde kiezen
Heb je aardappelen, groente en vlees? Je kunt de regie ook al geven door mensen te vragen wat ze eerst op het bord willen hebben.
Tapas
Gerechten die je met je handen mag eten, zoals een patatje, een loempia of tapas, zijn niet voor niets een succes. Hoe kun jij deze maand een ‘met je handen’-maaltijd maken?
Toppings
Kijk of je deze maand een aantal toppings neer kunt zetten op tafel, zoals augurkjes, jus, appelmoes, komkommer of gebakken uitjes. Hiermee kunnen mensen het naar smaak zelf afmaken, wat ook meer eigen regie geeft.
Het ‘spel van verleiden’ zit niet in het opdringen, maar juist in het faciliteren van kleine beetjes eigen regie. Het gaat om het aanbieden van mogelijkheden, het creëren van een omgeving waarin bewoners zich competent voelen en zelfstandigheid ervaren, ook al is het op kleine schaal.
En waarom? Een groter gevoel van eigenwaarde en – niet onbelangrijk – vaak meer eten. Want als je zelf een beetje ‘je eigen boontjes hebt gedopt’, smaakt het eten toch net even beter.
Daag jezelf uit: waar kun jij morgen een klein beetje ‘eigen boontjes doppen’ faciliteren aan tafel?
door Wenda Linthorst
Spel van verleiden: Slim nudgen met groen
Planten brengen direct sfeer, kleur en leven in de brouwerij. Maar wist je dat groen in de omgeving ook echt goed is voor de gezondheid? Het zorgt voor een beter humeur, helpt bewoners sneller te herstellen en verhoogt het welzijn van zowel de bewoners als het zorgpersoneel. Een absolute win-win dus! Binnen de categorie Spel van Verleiden kijken we hoe we met slimme ‘nudges’ (subtiele duwtjes in de juiste richting) bewoners én onszelf kunnen verleiden. Deze keer is de focus dus op: groen!
Rust en huiselijk
Richt de omgeving dan zó in dat het brein onbewust geprikkeld wordt.
- Draai de stoelen om: Zorg ervoor dat zitjes en stoelen bewust richting het raam staan met uitzicht op de natuur. Onderzoek toont aan dat kijken naar groen het herstelproces versnelt. Door de meubels slim neer te zetten, nudge je bewoners om vaker naar buiten te kijken.
- De kracht van de illusie (Fake it till you make it): Echte planten kunnen duur zijn of gaan dood als er even geen tijd voor is. De oplossing? Een slimme mix! Zet nepplanten op plekken waar weinig licht komt (bovenop kasten of in donkere hoeken) en combineer ze op tafels met echte planten.
- Plantenbehang: Verander een saaie, kale muur in een handomdraai door te kiezen voor fotobehang met levensgrote afbeeldingen van de natuur of een mooi bos. Leg dit eens neer bij jouw teamleider. Dit is een nudge die direct een rustgevend effect heeft op de ruimte.
Eetbaar groen
Je hoeft niet naar het tuincentrum; je kunt direct aan de slag met zaden, pitten en restjes uit de eigen keuken. Ga samen met de bewoners de uitdaging aan:
- De Bosui-herstarter: Gooi de onderkant van de bosui (met de worteltjes) niet weg. Zet ze in een klein laagje water op tafel. Zie hoe binnen een paar dagen weer een nieuwe bosui uitgroeit. Dit werkt ook perfect met de onderkant van selderij of paksoi!
- Paprika-pioniers: Haal de zaadjes uit een paprika en doe ze in een klein bakje met aarde. Geef water, dek het bakje af met plasticfolie en wacht tot de eerste groene sprietjes komen.
- De zwevende avocado: Prik drie tandenstokers in de zijkant van een avocadopit. Laat de pit met de ‘kont’ in een glas water zweven. Het duurt even, maar het is fascinerend om te zien hoe er ineens een wortel en een plantje ontstaat.
- Bonen op de ruit: Heb je nog een zak gedroogde bonen liggen? Plak ze met een nat stuk keukenpapier tegen de binnenkant van een glazen pot (of in een plastic zakje op het raam). Bewoners kunnen het ontkiemen zo van millimeter tot millimeter volgen.
door Yvette Magrijn
Teamspirit: Laat je gedachten niet sudderen, maar deel ze
In een keuken weet iedereen wat er gebeurt als je een pan te lang laat staan zonder te roeren. Het brandt aan. In teams werkt dat eigenlijk hetzelfde. Kleine irritaties, onduidelijkheden of aannames blijven soms te lang sudderen. Ondertussen werken we hard door. Iedereen bedoelt het goed, maar toch ontstaan er eilandjes tussen functies, afdeling of werklagen..
‘Shinen”
Juist daarom is het belangrijk dat we zichtbaar zijn voor elkaar. Niet alleen als collega met een functie of taak, maar als mens binnen het team.
Een sterk wij-gevoel ontstaat niet vanzelf. Het groeit wanneer mensen zich laten zien, vragen stellen en hun gedachten delen. Ook jouw observaties, ideeën en twijfels zijn waardevol. Wat jij ziet of ervaart, kan een collega verder helpen, een probleem voorkomen of de zorg beter maken.
Onderdeel zijn van een team betekent dat je:
- iets durft te zeggen
- vragen stelt
- uitleg geeft
- opkomt voor kwaliteit
- ….en je gedachten deelt wanneer dat nodig is
Silent treatment werkt niet voor een team en ook niet thuis
Net als bij “Je eigen boontjes doppen” gaat het over verantwoordelijkheid nemen. Niet mopperen in stilte, maar woorden geven aan wat je ziet, nodig hebt of anders zou willen. Dat hoeft niet zwaar te zijn. Vaak begint het met iets kleins, zolang het maar met aandacht voor elkaar gebeurt.
- “Ik wist niet dat jullie daar tegenaan liepen.”
- “Volgende keer graag iets eerder doorgeven.”
- “Fijn dat je dat even checkte.”
- “Hoe kunnen we dit samen slimmer doen?”
Verwonder je als een kind
Stel deze week iedere dag één extra vraag:
- “Hoe bedoel je dat?”
- “Wat zou voor jou helpen?”
- “Wil je veel of een klein beetje?”
- Een teamgevoel wordt versterkt door echt luisteren en dus door te vragen.
door Wenda Linthorst
Budgetblog: Samen tegen verspilling
Dagelijks zorgen je voor de vitale energie van de patiënten en cliënten in talloze zorgorganisaties. Jullie zijn de onmisbare schakel in de zorg. Maar wist je dat jullie nóg een onzichtbare superkracht hebben? Samen kunnen we namelijk een enorme impact maken op het verminderen van voedselverspilling (waste). Minder verspillen is belangrijker dan ooit, en dit is waarom:
Er gaat dagelijks heel wat eten en drinken door onze handen, en helaas belandt er nog in de zorg te veel onnodig in de container. Dat kan anders.
Ruimte voor duurzaamheid
Elk weggegooid maaltje of onaangeraakt tussendoortje heeft een verborgen prijs. Er is enorm veel water, energie en CO2 nodig om ons eten te produceren en te transporteren. Als we eten weggooien, verspillen we dus ook die kostbare grondstoffen. Daarom is het belangrijk scherp te kijken naar wat een patiënt of cliënt echt op kan en slim te bestellen!
Ruimte voor budget
Eten weggooien is daarnaast letterlijk geld weggooien – en dat is doodzonde. Het budget is hard nodig voor de allerbeste zorg. Elke euro die we besparen door waste tegen te gaan, is een euro die jouw zorgorganisatie ergens anders aan kan uitgeven. Denk aan vernieuwende medische apparatuur, een fijnere werkomgeving of extra comfort voor de patiënt of cliënt.
Jouw rol
Jij staat qua eten en drinken vooraan in de linie. Jij ziet als geen ander wat wel en niet aanslaat bij jouw gasten. Door het gesprek aan te gaan: “Heeft u vandaag grote of kleine trek?” of “Zal ik een sneetje brood minder doen voor u?”, kunnen we voedselverspilling flink verminderen.
Let ook goed op hoeveel je bestelt, zodat de voorraad niet onnodig groot wordt.
Laten we samen de schouders eronder zetten om de hoeveelheid afval te beperken. Kleine aanpassingen in de dagelijkse routine maken op de lange termijn een groot verschil. Doe je mee? Want elke hap telt!
door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart ‘Hoe zat het ook alweer met diëten?’
In de langdurige zorg draait eten om veel meer dan alleen smaak. Goede voeding draagt bij aan herstel, gezondheid, comfort en kwaliteit van leven. Tegelijkertijd heeft niet iedere bewoner dezelfde voedingsbehoefte. De één heeft extra eiwitten nodig om aan te sterken, de ander mag juist minder zout gebruiken. Sommige bewoners hebben een allergie, terwijl anderen moeite hebben met kauwen of slikken. Daarom werken we met verschillende diëten en voedingsaanpassingen. Soms lijkt het ingewikkeld, maar eigenlijk zijn de meeste aanpassingen onder te verdelen in vier groepen.
Altijd goed kijken!
Veilig eten is echt maatwerk, want elk mens is uniek. We letten niet alleen op diëten, maar ook op allergieën en hoe dik of dun het eten moet zijn. Er zijn wel honderden combinaties!
De diëtist, verpleegkundige of arts maakt de afspraken, maar de patiënt kiest zelf wanneer en hoeveel hij eet.
We kunnen alles verdelen in vier duidelijke groepen
- Medische diëten (bij ziekte of herstel)
Dit zijn diëten die nodig zijn vanwege een ziekte of herstel. Dit betekent dat iemand van bepaalde stoffen juist extra, of juist minder mag hebben.
- Energieverrijkt of eiwitrijk: Extra bouwstoffen voor herstel.
- Eiwitbeperkt: Minder eiwit (vaak bij nierziekten).
- Zoutarm: Minder zout voor een goede bloeddruk en vochtbalans.
- Licht verteerbaar: Minder vet en makkelijk te verteren.
- Kalium (beperkt of rijk): Bij bijv. hoge bloeddruk of nierproblemen.
- Kauw- en slikproblemen (IDDSI-levels)
De IDDSI-schaal (niveau 0 t/m 7) zorgt ervoor dat patiënten met slikproblemen veilig kunnen eten en drinken. Hoe hoger het getal, hoe vaster de voeding.
- IDDSI 0: Dun vloeibaar (bijv. appelsap)
- IDDSI 3 & 4: Gladde tot dikke moes zonder stukjes (bijv. appelmoes)
- IDDSI 6: Zachte stukjes (bijv. zachtgekookte appelblokjes)
- IDDSI 7: Normale voeding, maar wel gemakkelijk te eten.
- Allergieën en intoleranties
Deze voedingsaanpassingen voorkomen klachten of allergische reacties.
- Glutenvrij: Zonder gluten uit tarwe, rogge, gerst en spelt.
- Lactosevrij: Zonder melksuiker
- Koemelkvrij: Zonder ingrediënten van koemelk
- Allergenenvrij: Geen pinda, noten, soja, vis, sesam, schaaldieren, selderij, mosterd of andere bekende allergenen.
- Geloof en cultuur
Deze keuzes sluiten aan bij de levensbeschouwing of persoonlijke overtuiging van iemand.
- Halal: Bereid volgens Islamitische regels.
- Koosjer: Bereid volgens Joodse regels
- Vegetarisch: Geen vlees of vis.
- Veganistisch: Geen producten afkomstig van dieren, zoals vlees, vis, melk, ei of honing.
door Wenda Linthorst
Zichtbaar voor de bewoner: Herkenning in de keuken
Voor bewoners kan de wereld soms een doolhof zijn. Vertrouwde gezichten en duidelijke signalen bieden houvast en veiligheid. Juist tijdens de dagelijkse routines rondom eten en drinken kunnen we als zorgprofessionals een anker van herkenning zijn door bewust zichtbaar te zijn. Het gaat om meer dan alleen het bereiden en serveren van maaltijden; het gaat om het creëren van een vertrouwde en begrijpelijke omgeving.
Sta altijd richting de gast
Zelfs als je druk bent in de keuken, probeer je werk zoveel mogelijk richting de bewoners te doen. Sta niet met je rug naar hen toe. Een open houding en af en toe oogcontact, al is het kort, kan een gevoel van geruststelling geven.
Maak de keuken een kijkdoos
Laat de keuken een plek zijn waar bewoners kunnen meekijken en herkennen. Werk, als het kan, aan een open aanrecht waar ze de voorbereidingen kunnen volgen. Zo niet? Vraag een bewoner eens om mee te kijken in de keuken. De geuren en de bekende handelingen kunnen herinneringen oproepen en de zin in eten vergroten.
Snijd aan tafel
Als de taak het toelaat, ga dan eens aan tafel zitten bij de bewoners om bijvoorbeeld fruit of groente te snijden. Dat zorgt voor een natuurlijk contactmoment en nodigt uit tot een gemakkelijk gesprek. Het laat zien dat je de tijd neemt en hen erbij betrekt.
Laat voorproeven
Voordat je een gerecht gaat bereiden, laat even zien wat er op het menu staat. Houd een tomaat omhoog, laat de geur van verse kruiden ruiken. Dit kan de herkenning stimuleren en de bewoners voorbereiden op wat komt.
Vertel wat je doet
Beschrijf je handelingen in eenvoudige, duidelijke taal. “Ik ga nu de aardappels schillen.” “Kijk, dit is de broccoli die we straks gaan eten.” Dit helpt bewoners de stappen te begrijpen en zich veiliger te voelen.
Gebruik rituelen
Houd, waar mogelijk, vertrouwde rituelen rondom de maaltijd in stand. Het dekken van de tafel op een vaste manier, het gebruik van herkenbaar servies. Hetzelfde doen geeft structuur en herkenning.
