door Wenda Linthorst
Spel van verleiden: Wat zet jij op de playlist?
In de rubriek ‘Spel van verleiden’ kijken we hoe je bewoners een onbewust steuntje in de rug geeft (nudging). Deze maand hebben we het thema ‘Meer noten op je zang’. We weten dat muziek gezellig is, maar wist je dat je muziek ook kunt gebruiken als ‘gereedschap’ tijdens het eten?
Vorig jaar schreef Keukentijgers al dat mensen door klassieke muziek onbewust meer koffie gaan drinken. Muziek doet namelijk iets met je brein waar je geen controle over hebt. Wil je deze maand echt het verschil maken? Probeer deze drie praktische tips eens uit.
1. Muziek als gaspedaal (of rem)
Mensen passen hun tempo onbewust aan door de beat van de muziek. Dit kun je slim gebruiken:
- De rem: Is het onrustig aan tafel en eten bewoners te gejaagd? Zet dan rustige muziek. Je kunt daardoor merken dat mensen rustiger gaan kauwen en meer ontspannen.
- Het gaspedaal: Is iemand erg suf of duurt de maaltijd heel lang omdat de aandacht verslapt? Een vrolijk liedje met een vlot ritme kan net dat beetje energie geven om door te eten.
2. Muziek dat past bij het eten
Het klinkt gek, maar je oren eten mee. Uit onderzoek blijkt dat hoge, sprankelende tonen (zoals een piano) ervoor zorgen dat we iets zoeter vinden smaken. Lage, zware tonen versterken juist een bittere smaak. Ook kun je door Italiaanse muziek de pasta of ovenschaal met lasagne net wat lekkerder vinden.
- Tip: Serveer je Italiaans? Zet de muziek dan eens aan voordat de mensen aan tafel gaan.
3. De kracht van de uit-knop
Soms is de beste muziek… even helemaal niets. In een drukke huiskamer is er veel geluid: pratende collega’s, rammelend bestek en een piepende vaatwasser. Voor veel bewoners is die ‘ruis’ te veel, waardoor ze stoppen met eten.
- Tip: Gebruik muziek om het eetmoment aan te kondigen (als ritueel), maar durf de muziek heel zacht te zetten zodra de borden op tafel staan. Rust aan je hoofd geeft ruimte om te proeven.
Welke muziek zet je wanneer op?
Niet elk moment vraagt om dezelfde ‘noot’. Hier zijn wat makkelijke suggesties voor je playlist:
- Ontbijt (Rustig opstarten): Kies voor zachte gitaarmuziek of rustige instrumentale nummers. Het helpt bewoners om op hun eigen tempo wakker te worden.
- Lunch (Gezelligheid): Kies voor herkenbare liedjes van vroeger. Het stimuleert de eetlust en de onderlinge praatjes.
- De Afwas (Energie): Is het eten klaar? Dan mag de radio een streepje harder met een vrolijke hit. Hét moment om samen even te bewegen tijdens het opruimen!
- Diner (Ontspanning): Kies na een drukke dag voor muziek met een laag tempo, zoals zachte jazz. Dit voorkomt dat bewoners te onrustig worden voor het slapengaan.
Jouw uitdaging
Let deze week eens op het tempo aan tafel. Is het een race of een rustmoment? Probeer de sfeer te sturen met het ritme van je muziek. Kies één moment uit waar je deze week gaat ‘spelen’ met het geluid en kijk wat er gebeurt.
Gelukt? Deel je inzichten via #keukentijgers op je socials!
door Wenda Linthorst
Groot dromen in de zorg: Wat is de ambitie van jouw gast?
Wanneer we zorgen voor bewoners, cliënten of patiënten, zijn we vaak geneigd om alles uit handen te nemen. We willen ontzorgen. Maar heb je weleens stilgestaan bij de ambitie van de persoon voor wie je het doet? Want ook als iemands wereld door ziekte of beperking kleiner wordt, blijven dromen bestaan. Dat past perfect bij ons thema van deze maand: ‘Meer noten op je zang’.
Kijk verder dan de aandoening
Een diagnose wist iemands passie niet uit. Die meneer van de derde verdieping was vroeger misschien een befaamd hobbykok, en die mevrouw genoot er altijd van om voor het hele gezin te zorgen. Hun ambitie is nu misschien geen vijfgangendiner meer, maar wel: weer eens zelf die ui kunnen snipperen.
Maak het verschil met eten en drinken
Het eetmoment is de mooiste tool die we hebben om ambities te prikkelen. Ga het gesprek aan en vraag eens door:
- “Wat wilt u in de keuken nog eens zelf doen?”
- “Wat was vroeger uw specialiteit?”
- “Wat is voor u een perfect eetmoment?”
- “Wat hoort er voor u echt bij een gezellig diner?”
Van ambitie naar actie
Heb je een wens opgehaald? Geef de regie dan ook echt terug. In plaats van de maaltijd kant-en-klaar voor te schuiven, laat je iemand helpen met roeren, proeven of het dekken van de tafel. Focus op de winst: zelfstandig een appel schillen kan voor een revaliderende patiënt voelen als het beklimmen van de Mount Everest.
Jouw uitdaging
Probeer deze maand die ene ambitie op te halen. Luister tussen de regels door. Of het nu gaat om het perfectioneren van een oud recept of het zelfstandig snijden van de groenten: kies één ambitie en maak die deze maand waar.
Want de mooiste garnering die je aan een maaltijd kunt toevoegen, is een gevoel van eigenwaarde.
Deel jouw succesverhaal!
Is het gelukt om een ambitie waar te maken? Heb je een bewoner weer zien stralen achter het snijplankje of aan het fornuis? Wij zijn ontzettend benieuwd naar deze mooie momenten.Deel je foto’s of inzichten via #keukentijgers op je socials! Samen laten we zien dat zorg en ambitie perfect door één deur (en keuken) kunnen.
door Wenda Linthorst
De verlichting in balans
Grote kans dat jouw routine bestaat uit ‘s ochtends helder licht en ‘s avonds zachter licht. Verlichting heeft een grote invloed op hoe we ons voelen, zowel thuis als op het werk. In de omgevingspsychologie wordt gezegd dat goede verlichting rust kan brengen of kan helpen bij actief zijn. Bekijk het dag- en nachtritme van bewoners en hoe je de verlichting hierop kunt afstemmen. Waarom maak je deze keuzes? En hoe pas je dit toe op je werkplek?
Biodynamische verlichting
Mensen met dementie hebben vaak een verstoord dag- en nachtritme. Om dit te verbeteren, kun je ‘s ochtends een lamp langzaam aanzetten, ook wel een ‘wake-up-light’ genoemd. Als je die niet hebt, vraag dan familie om er een mee te nemen, of pas de gordijnen aan (een beetje, heel of half open).
In de woonkamer kun je overdag gebruik maken van natuurlijk veranderende verlichting, met een moeilijk woord biodynamische verlichting. Dit helpt om het dagritme op een natuurlijke manier te versterken. Het ritme kan lastig zijn voor mensen met dementie. Als dit ervoor zorgt dat de mensen beter slapen, kan dat goede gevolgen hebben, zoals een gezondere eetlust en een fijner gevoel.
Crowd control
Mensen lopen sneller naar een plek waar het goed verlicht is. Kijk eens of de mensen bij jullie door alle gangen lopen of juist vaker verdwalen op sommige plekken. Probeer via de facilitaire afdeling te regelen dat de verlichting in de verte feller wordt. Dit kan helpen om de mensen naar die kant te laten gaan, ook wel ‘crowd control’ genoemd.
Huiskamerzitjes
In de huiskamer valt op dat verlichting bepaalt waar mensen gaan zitten. Overdag kiezen mensen vaak voor een lichter gedeelte. Als een hoekje minder populair is, kun je overwegen dit te versterken met een andere lamp of de stoel iets meer richting het raam te draaien. Kleine aanpassingen kunnen een groot verschil maken!
Kleur
Het aan- en uitzetten van een lamp of het kiezen van een lamp met meer licht zijn vaak makkelijke stappen die je via facilitair kunt regelen. Als je nog een stapje verder wilt, ga dan verder met kleur. Warmer gekleurde lampen, zoals geel en rood, zorgen voor een betere eetlust. Omdat het risico van ondervoeding groter is dan te veel eten, is het goed om te kijken of jullie hier iets mee kunnen doen. Als je je stoort aan die felle witte lamp op de afdeling, kijk dan eens of deze vervangen kan worden door een lamp met een warmere tint.
Dus alles bij elkaar, verlichting kan je helpen met het volgende:
- Het dag- en nachtritme van bewoners op jouw afdeling
- Beter eten door de betere kleuren van de verlichting
- Meer bewegen en makkelijker de weg vinden doordat verlichting in gang beter is
- Zitjes beter gebruiken in de woonkamer en daardoor een fijner gevoel in de kamer
Loop eens een rondje op jouw afdeling en kijk wat je kunt veranderen!
Verlichtingscheck: aan de slag!
Maak een rondje door het pand. Hoe is het met de verlichting bij jullie? Zorgt dit er voor dat mensen goed kunnen eten & slapen? Of kunnen hier nog verbeteringen in gedaan worden. Probeer één verbetering door te voeren deze maand!
door Wenda Linthorst
Spel van verleiden – Actief begin van het jaar
In januari kijkt Keukentijgers deze maand met een schuin oog naar de overkant van de tafel: van voeding naar beweging. Want hoewel we bij ‘Spel van verleiden’ meestal focussen op de kracht van een mooi gedekte tafel of de geur van vers brood, is beweging een goede vriend voor een goede spijsvertering en een fit gevoel.
Hoe nudge jij jouw cliënten én onszelf naar een actiever 2026, zonder dat het voelt als een verplicht nummertje in de sportschool?
De ‘Pre-Dinner’ Workout
Een krachtige nudge is het koppelen van een nieuwe gewoonte aan een bestaand ritme. Introduceer het ritueel: altijd even bewegen voor het eten. Dit hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een korte wandeling naar de gezamenlijke huiskamer of even gezamenlijk de armen strekken terwijl de borden worden opgediend, activeert de eetlust en de spieren.
Spiegeltje, spiegeltje…
Maak van bewegen een spel. Pak eens een tijdschrift, kies een opvallende foto en daag de groep uit: “Doe deze persoon na!” Of het nu een tennisser is die uithaalt of iemand die ontspannen achterover leunt; door visuele prikkels te gebruiken, lok je onbewust beweging uit. Het zorgt voor een lach aan tafel, en lachen is immers ook topsport voor de buikspieren.
De kracht van zelf doen
In de zorg nemen we vaak (met alle liefde) taken uit handen. Maar deze maand draaien we het om: we verleiden mensen om bewust zelf op te ruimen na het eten. Het wegbrengen van een kopje of het afvegen van de tafel zijn natuurlijke momenten van activiteit. Het geeft niet alleen beweging, maar ook een gevoel van autonomie en eigenwaarde.
Andere tips
Net niet binnen handbereik-techniek. Zet de schaal met fruit net iets verder weg, zodat mensen moeten opstaan of reiken om erbij te kunnen. De loop-mee uitnodiging: In plaats van ‘wilt u gaan wandelen’, zet je ‘ik loop even naar de gang, loopt u een stukje met mij mee?’
Laten we beweging deze maand niet zien als een taak, maar als een verleiding. Succes met verleiden!
door Wenda Linthorst
Herinneringen ophalen
De maand van de feestdagen! Eten kan herinneringen oproepen. Ook mensen met dementie kunnen door de smaken denken aan iets wat ze eerder hebben beleefd. De details zijn dan misschien niet meer bekend, toch kunnen ze ineens iets noemen als ‘toen ik bij het strand woonde’.
Maak een smaakherinneringentour
Waarom: Smaken roepen direct herinneringen op. Omdat de eetlust en smaak door de ziekte veranderen, werken kleine, vertrouwde hapjes vaak beter dan grote porties.
Bij de intake is wellicht gevraagd wat de bewoner lekker vond. Het lukt mensen met dementie vaak niet om grote porties te eten. Wat wel lukt, zijn kleine hapjes. Hoe leuk is het om een maaltijd te creëren met verschillende favoriete smaken in de decembermaand van bewoners. Dan kun je dat stukje kip wat diegene zo lekker vond serveren, maar ook gewoon een broodje en een klein beetje soep.
Vraag waar de kip degene aan doet denken. Smaakt het eigenlijk helemaal niet zo lekker meer? Neem het niet persoonlijk. Door de ziekte kunnen smaken veranderen. De smaak neemt überhaupt vaak af. Probeer daardoor te werken met verschillende soorten structuur. Even wat gebakken uitjes over het eten heen doen of wat kroepoek erbij, zodat je wat zachte en hardere componenten hebt.
Werk met geur
Waarom: Geuren zijn het sterkste zintuig voor herinneringen. De geuren komen binnen in het oudste deel van ons brein, dat lang actief blijft. Ze kunnen direct een gevoel van ‘thuis’ of ‘vakantie’ geven.
In ons spel raden we je aan om eens op geurenreis te gaan met theezakjes. Aan welk land doet een geur iemand denken? Of welk gevoel geeft een geur? Pak er gerust een atlas bij. Wedden dat er mooie verhalen ontstaan. Natuurlijk kun jij ook op een andere manier met geur gaan werken. Laat de jus maar eens ruiken en vraag wat het oproept!
Maak een gedeelte prikkelarm
Waarom: Te veel prikkels kunnen vermoeiend zijn. Dat betekent niet dat je nooit moet overprikkelen. Wees je er alleen bewust van, dat mensen daarna ook weer even ‘uit’ moeten kunnen staan.
Zet geen knipperende lampjes aan en bouw de kerstversiering stap voor stap op. Prima om na een paar dagen pas een slinger op te hangen. Zorg er voor dat de slaapkamers rustig blijven en wellicht één hoek in de woonkamer ook. Zo kunnen mensen zich altijd terugtrekken als ze willen.
Zet oude muziek aan
Waarom: Muziek is direct verbonden met emoties en herinneringen uit het verleden. Maak een paar liedjeslijst uit verschillende tijden. Pak een liedjes uit de 50’s, 60’s, 70’s, 80’s en 90’s. Observeer: bij wie gaan de ogen schitteren als je de hits afspeelt? Nodig uit: Moedig bewoners aan om ook mee te doen, zonder het verplicht te maken.
Hang slingers op van oude foto’s
Waarom: Niet alleen voor de gezelligheid, maar ook voor emotionele waarde en het creëren van gespreksstof en geven van persoonlijke aandacht.
Vraag aan de familieleden of ze een oude foto hebben van de bewoner en op de achterkant kunnen beschrijven wat het voor de bewoner betekent. Door een slinger van bijvoorbeeld 15 foto’s op te hangen, kun je iets vertellen over elke foto aan de bewoners. Het ziet er ook nog eens gezellig uit. En in de maand dat we toch de slingers met elkaar op hangen, is dat niet zo verkeerd.
Wat ga je als eerste doen om de zintuigen van de bewoners te prikkelen: de Smaakherinneringen-Tour opzetten of de Geurenreis beginnen?
door Wenda Linthorst
Kleine taakjes voor de familie
Een helpende hand maakt het werk niet alleen lichter, maar ook gezelliger. Familie en mantelzorgers willen vaak graag iets bijdragen, maar weten niet altijd hoe. Terwijl je aan het werk bent, is het niet altijd makkelijk om direct iets te bedenken waar je mee geholpen bent. Dit overzicht laat zien waar hulp welkom is. De activiteit gaat altijd door, maar met extra handen wordt het leuker, warmer en persoonlijker. Zo voelen bewoners zich gezien, en familie voelt zich van waarde.
Maandthema
Schrijf het thema van de maand met een verzoek, zodat familie makkelijk kan aansluiten. Voorbeeld: ‘Slingers ophangen in de feestmaand: wij organiseren een eindejaarskaraoke. Het zou ons helpen als je een YouTube-link deelt met liedjes (inclusief tekst) die goed passen bij onze bewoners, zodat we een leuke meezinglijst kunnen maken.’ Of in de herfst: ‘Neem iets mee voor op de herfsttafel.’
Wekelijkse activiteiten waar familie kan aansluiten
Maak kenbaar waarbij familie, vrijwilligers of mantelzorgers gemakkelijk kunnen aanhaken. Kies als eerst een dag en een tijd. Kijk daarna naar een activiteit, bijvoorbeeld een krant lezen aan tafel, een spelletjesmiddag of een borrel. Hierbij kan de familie bijvoorbeeld samen een artikel lezen, tellen bij het sjoelen of mocktails maken!
Losse taakjes: kleine hulp, groot verschil
Niet iedereen heeft tijd voor een activiteit op een bepaald tijdstip , maar iedereen kan iets doen en wil ook wel graag een bijdrage leveren. Schrijf hier kleine taken op waar familie spontaan mee kan helpen. Hang dit overzicht op in de huiskamer of keuken. Voorbeelden: Schilderijlijstjes afstoffen, planten verzorgen, theedoos, bijvullen, spelletjes sorteren.
Tips voor het team
Hang het blad op een centrale plek, bijv. bij de koffiehoek of ingang. Laat bewoners meedenken over wat leuk is om samen te doen. Geef waardering: een bedankkaartje, compliment of kleine attentie. Houd het laagdrempelig: “Je mag helpen, maar niets moet. ”
Voor de feestmaand:
Sinterklaas cadeautjes inpakken, kerstukjes maken, kerstboomlichtjes uit de knoop halen en controleren of kerstballen weer opruimen!
Kalender voor de familie
Deze kalender laat zien waar je als familie, vrijwilliger of mantelzorger kunt helpen. Zo wordt meedoen makkelijker en waardevoller voor iedereen. Als eerste zoek je een thema of grote activiteit van deze maand en daarna ga je kijken naar wekelijkse activiteiten om bij aan te sluiten. Dan als laatste hebben we nog de losse taakjes: wat is de taak? Doe je dit samen met de bewoner? Hoe voer je dit uit? En niet te vergeten om dit af te vinken!
