door Wenda Linthorst
Omgaan met smaakverandering
Bij ziekte, zoals kanker of dementie, kunnen geur en smaak flink veranderen. Tijdens behandelingen kan eten anders smaken en de reukbeleving afnemen. Dit kan lang zo blijven. Bij ouderdom nemen geur en smaak sowieso af. Dementie verergert dit proces vaak. Als professional in eten & drinken kun je hierop inspelen door te experimenteren met geur, prikkeling en smaak. Dit helpt om het plezier in eten en drinken te behouden.
Waarom eten we ?
In de basis eten we om energie te krijgen, gezond te blijven en ons goed te voelen. Daarvoor moeten we:
- Op een gezond gewicht blijven
- Alle voedingsstoffen binnenkrijgen
- In goede conditie blijven
Welzijn serveren
Daarnaast moet eten en drinken wat ons betreft vooral lekker, herkenbaar en genieten zijn! Wij noemen dit de vitamine LHG. Net als andere voedingsstoffen is vitamine LHG essentieel voor ons welzijn. Lekker Herkenbaar Genieten.
Eten is een sociale bezigheid
De mens is een sociaal dier. Samen eten verbindt en geeft warmte. Voor mensen met dementie of iemand die herstelt, is persoonlijke aandacht extra belangrijk. Maar eigenlijk geldt dit voor iedereen.
Aan het eind van de dag, als je moe bent, moet een maaltijd simpel en aantrekkelijk zijn. Want de slechtste maaltijd is de maaltijd die niet wordt opgegeten.
Geur als alarmsysteem
Geur werkt als een alarmsysteem. Denk aan gevaarlijk gas of bedorven melk. Ook is geur een bron van plezier. Denk aan vers gebakken brood of bloemen in de lente.
Als het reuk- en smaakvermogen afnemen, genieten mensen minder van hun eten en drinken. Geur en smaak geven kleur aan het leven!
Na een medische behandeling, zoals chemotherapie, kunnen smaken veranderen. Veel mensen ervaren:
- Een metaal- of kartonsmaak
- Een afkeer door negatieve associaties, bijvoorbeeld na overgeven van het (voorheen) lievelingseten.
Goed eten en drinken is essentieel voor herstel. Plezier en de troost van een smaakvolle maaltijd dragen daar in hoge mate aan bij.
Wat kun je doen?
Bij dementie
- Zoet heeft vaak de voorkeur
- Kruidige smaken kunnen helpen
- Smaakherinneringen uit de jeugd zijn vaak succesvol
- De behoeftes wisselen, dus blijf variëren
Voor mensen in en na behandeling
- Vermijd bittere of metaalachtige smaken
- Werk met frisse, zure en geurige ingrediënten
- Maak maaltijden aantrekkelijk met kleur en textuur
- Focus op wat wel smaakt en bouw dat uit.
Eten draait om meer dan voeding. Het is een stukje levenskwaliteit. Wat verlies je als smaak en geur veranderen? Hoe kun jij als dat verlies compenseren?
door Wenda Linthorst
Je thuis voelen op je werk in de zorg
Het thema ‘Als een vis in het water’ gaat over vis eten, maar ook over jou als medewerker in de zorg. Hoe voel jij je ergens ‘thuis’? En ook, hoe kun je je collega’s thuis laten voelen? Mensen die zich thuis voelen, zijn productiever en hebben een sterkere mentale gezondheid. Daar wil iedereen wel aan werken natuurlijk!
Een goede start
Thuis voelen geldt voor nieuwe en bestaande collega’s. Het prettig laten starten van een nieuwe collega is iets waar je samen voor verantwoordelijk bent. De werkgever zorgt voor de juiste toegang. Jij hebt ook een rol. Wie komt er nieuw, wat is zijn/haar functie exact, hoe laat is diegene op locatie? Zorg ervoor dat er iemand in de groep is om de nieuwe collega op te vangen. Drink samen een kop koffie tussentijds en vraag hoe het gaat, waar je mee kunt helpen, wat diegene nu moeilijk vindt en meer. Zorg dat er gevraagd wordt hoe het was en doe wat met die feedback indien nodig. Of je nu manager bent of directe collega, dat maakt niet uit.
Verschil is waardevol!
Je vrienden en vriendinnen kun je zelf uitkiezen. Je ziet vaak dat deze groep vaak meer ‘hetzelfde’ is. Er zijn minder ergernissen omdat je vaak dezelfde reactie hebt op zaken. Bij teams die bestaan uit dezelfde type mensen, worden vaker fouten gemaakt. Ben jij wel heel hartelijk, maar minder nauwkeurig? Als iedereen dat heeft, kan dat zorgen voor minder goede registratie. Bij teams zoek je dus een mix van mensen. Verschillende denkrichtingen zorgt er voor dat je verder komt. Dat vraagt wel wat van je, want soms vind je iets een belachelijk idee. Reageer altijd alleen op de inhoud. Ook jouw collega mag zich thuis voelen.
Pimp de personeelsruimte
Waar heb je pauze? Hoe mooi is deze ruimte? Vaak wordt er niet zo veel aandacht besteed aan deze plek. Kijk eens hoe je dit op kunt leuken. Leg het voor aan je teamleider en hang de slingers op. Enkele grote posters, een paar kussentjes, wat leuks in het raam en enkele nepplanten; kleine aanpassingen kunnen wonderen doen. Hetzelfde kun je (als dit een andere ruimte is) doen met de vergaderruimte of jullie ingang.
Trek ook de kastjes eens open, hoe zit het met jullie eigen servies? Vraag gerust of je eens langs een Ikea of andere winkel mag om voor het team weer wat compleet servies te halen als dit achter de schermen op allemaal verschillende borden gebeurt.
Een kort teamoverleg
Deel dagelijks aan het begin van je dienst even hoe je je voelt. Heb je een slechte nacht gehad door je baby en ben je daardoor moe? Ben je extreem blij, want bereid je een leuke feestje voor? Vertel in één zin hoe je vlag erbij hangt.
Jezelf zijn, houd je het langste vol.
Niemand is perfect. Juist die imperfecties blijft mensen bij en geven kleur aan de dag. Stimuleer dat ook bij je collega’s.
Laat iedereen dingen doen waar ze goed in zijn.
Je voelt je vooral fijn, als je dingen doet die bij je passen. Kijk goed waar jouw directe collega goed in is en wat je hem of haar het beste kunt laten doen, Kijk ook welke taken het beste bij jou passen. Door elke dienst iets te doen waar je heel handig in bent, voel je echt als een vis in het water!
door Wenda Linthorst
Spel van Verleiden: verleid bewoners om meer te drinken!
Wist je dat jij een superkracht hebt? Met jouw creativiteit in de keuken kun je bewoners verleiden om meer te drinken. En dat is hard nodig, want uitdroging ligt bij mensen met gezondheidsproblemen altijd op de loer. In deze editie van ‘Spel van verleiden’ duiken we in de wereld van nudging: kleine, slimme duwtjes in de goede richting. Deze maand: hoe maak je van een simpel drankje een onweerstaanbaar genietmoment?
Waarom is drinken zo belangrijk?
Als je niet genoeg drinkt, kan je je moe voelen, last krijgen van je darmen, hoofdpijn krijgen of niet goed kunnen nadenken. Andere gevolgen zijn verwardheid, zwakker voelen, flauwvallen door een te lage bloeddruk, extra belasting van het hart, minder elastische huid en natuurlijk minder plassen en zweten. Het streven is 1,5 tot 2 liter vocht per dag.
7 gouden tips
Alles is afhankelijk van de persoon. Wat past er bij de bewoner, de afdeling, bij jou? Hieronder een lijst met tips. Veel plezier met kiezen wat bij jullie past!
- Voeg rituelen of gewoontes toe: Zet bijvoorbeeld standaard een glas water naast elke kop koffie of begin de dag met een glaasje bij het wakker worden.
- Laat het zien! Heb een flesje water staan wat leeg ‘moet’ voor de bewoner. Zet er streepjes op of gebruik een waterfles met tijdindicaties, zodat je ziet hoe ver je bent.
- Maak er een spelletje van: Heb je nog een activiteit nodig? Keukentijgers heeft diverse spelletjes waarin aangezet wordt voor voldoende drinken. Maak een bingo-kaart, doe eens een ‘fris-pong’ spelletje (waarbij je een glaasje moet drinken van waar je het balletje in een bakje gooit), draai de fles (waarbij je wat drinkt waar de fles op uit komt) of laat eens bewust de theezakjes ruiken
- Varieer: Voeg fruit, munt of citroen toe. Wissel af met smaken thee of gebruik een bijzonder glas. Een nieuwe prikkel maakt drinken weer leuk.
- Geef twee opties: Vraag: ‘’Wilt u koffie of thee?’’ in plaats van ‘’Wilt u koffie?’’. Mensen maken vaker een keuze als ze iets te kiezen hebben en kiezen meestal de tweede optie!
- Doe het samen! Maak samen een gezellig drankje. Zie de volgende pagina voor tips voor een drink-event.
- Proost!: Moedig bewoners aan om samen te proosten. Een eenvoudig gebaar dat drinken tot een gezellige en gezamenlijke activiteit maakt.
Jij hebt de sleutel in handen om mensen meer te laten drinken. Veel plezier om hier nog meer een feestje van te maken!
Plan je drink event
- Op naar een succesvol drink event! Je gaat aan de slag om samen met bewoners een aantal mocktails te maken. Een mocktail is een alcoholvrije cocktail. Frisdrank aanlengen met een gezond alternatief (zoals thee of vitamine water), leuke glazen en decoreren met fruit en ijsblokjes.
- Na jouw uitleg ga je aan de slag. Wie maakt de mooiste of lekkerste mocktail? Geef ondertussen tips en gebruik de productkaarten ter inspiratie. Hieronder de basis van mocktails maken.
- Prik een datum en kondig het drink-event aan met de flyer. Alleen voor bewoners of samen met familieleden, collega’s van andere afdelingen kan ook. Meerdere keren mag natuurlijk ook.
- Gebruik de materiaallijst. Kijk wat je al in huis hebt qua drinken en garnering. Verzamel de materialen, leuke glazen en ander promotiemateriaal. Bestel wat extra feestelijke garnering.
- Neem een half uur om alles klaar te zetten. Zet een ‘werktafel’ klaar, waar je glazen en de benodigdheden op neer zet. Zet het kratje met de kaarten en bos verse munt in het zicht.
- Verwelkom iedereen met een drankje en een lach. Vertel wat over de kaarten en geef door wat je geleerd hebt van de kaarten. Je kunt altijd vragen stellen zoals: ‘Hoeveel drinken denk je dat we per dag nodig hebben?’ ‘Wat is gezond drinken volgens jou?’ of ‘Wat is je lievelingsdrankje?’.
door Wenda Linthorst
Ken je dat moment in een restaurant waarop het gerecht nog nét even aan tafel wordt afgemaakt? De ober schenkt de saus met een sierlijke beweging, of er wordt een takje verse kruiden toegevoegd, vaak met een korte toelichting. Je zintuigen worden geprikkeld, je voelt je gezien, je verwachting stijgt en je voelt je een gewaardeerde gast. Dát is het spel van de verleiding! Dit kleine, extra gebaar aan tafel kan een wereld van verschil maken. Het transformeert een ‘gewone’ maaltijd in een beleving, een moment van aandacht en waardering. En weet je wat? Dit effect kunnen we ook perfect toepassen in ons eigen ‘restaurant’ thuis, bij de bewoners. Daar focussen we deze maand op in dit nudging-artikel.
De kracht van de puntjes op de i
Het draait allemaal om aandacht en presentatie. Voor onze bewoners is de maaltijd vaak een belangrijk hoogtepunt van de dag. Door net dat beetje extra te doen, maak je van eten meer dan alleen voeding. Je maakt er een moment van genieten van, een stukje ‘thuis’ en een teken van respect.
Wat kun je dan concreet doen?
- De finishing touch: Geef het gerecht aan tafel die laatste afwerking. Een scheutje olijfolie, een snufje peper of een takje peterselie. Zeg erbij wat je doet: ‘Hier nog wat verse peterselie, dat maakt het helemaal af!’
- Betrek de zintuigen: Laat de bewoner even ruiken aan het verse brood of beschrijf kort de ingrediënten van de maaltijd. ‘Kijk eens, we hebben vandaag die heerlijke worteltjes van de boer, die smaken zoet!’
- Het verhaal bij het eten: Een korte, positieve opmerking over het gerecht kan de eetlust opwekken: ‘Vandaag hebben we een heerlijke vrolijke maaltijd!’
- Terugblik naar juli: In juli stond onze huisgemaakte coulis op het menu. Stel je voor hoe lekker het is om die heerlijke coulis pas aan tafel over het gerecht te schenken. Dat is verleiding op z’n best!
Wist je dat de finishing touch jouw gerecht lekkerder kan maken? En dat mensen daardoor beter hun bord leeg eten? Laten we deze maand de kracht van de verleiding ontdekken en van elke maaltijd een culinair hoogtepunt maken!
