door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart: Invullen van het weekmenu
Is dat de kok, de voedingsassistent, een vaste menucyclus, de leverancier of bepalen de mensen voor wie je kookt mee? Wanneer wordt het menu gemaakt? Waar gebeurt dat? En hoeveel invloed hebben patiënten of bewoners eigenlijk? Hoe geef je ze meer keuze, zonder dat er iedere dag patat op het menu staat?
Hoe komt het menu bij jullie tot stand?
- Sta eens stil bij hoe jullie menu tot stand komt.
- Wie beslist?
- Waarop worden keuzes gebaseerd?
- Weet je wat er in de voedingsvisie staat?
- Wat vind jij belangrijk als je het gerecht serveert?
- En waar liggen kansen om het menu nóg lekkerder, voedzamer en passender te maken?
- Hoe kan je wensen of aanpassingen doorgeven?
Keuzes en nog meer keuzes
Elke zorgorganisatie wil een gevarieerd menu, wat de mensen smaakt. Daarnaast moet het voldoen aan de voedingsbehoeften, passen binnen de beschikbare tijd en het budget, én uitvoerbaar zijn op locatie door de medewerkers. Oh ja: we willen ook dat het duurzaam en lokaal is. Dat past niet en gaat wringen. Dus maak een keuze voor 3 belangrijke elementen en vul de rest daarna pas in.
Bouwstenen kiezen
Stel dat je een pot moet vullen met water, zand, 3 grote stenen en 20 kiezels. Alles moet erin. Maar in welke volgorde? Begin je met het water en het zand, dan is de pot al snel te vol voor de grote stenen. De truc: begin met de 3 grote stenen. Voeg daarna de kiezels toe, dan het zand en als laatste het water. Alles vindt zijn plek tussen de grotere onderdelen. De les? Begin met wat het belangrijkst is. De rest bouw je daaromheen.
Elementen voor gezond weekmenu
Niet alle wensen, richtlijnen en voedingsadviezen passen iedere week volledig meteen in één menu. Daarom hakken we bij Keukentijgers de voedingsadviezen op in 12 behapbare stukken.
Zo kun je iedere maand op één onderwerp focussen, ermee oefenen en het stap voor stap eigen maken. Focus deze maand bijvoorbeeld op één keer per week vette vis en zet dat op het menu en vul aan met 2 andere elementen die bij jullie belangrijk zijn.
Plusopdracht
En dan blijkt jouw pot opeens een vissenkom te zijn. Jij bent de goudvis en wilt er ook nog vrij in kunnen rondzwemmen. Hoe pak je het nu aan?
Wat laat je weg, waar maak je ruimte en wat moet absoluut in de kom blijven?
door Wenda Linthorst
Spel van verleiden: De standaard bepaalt veel
We maken de hele dag keuzes. Wat trek ik aan? Welke route neem ik? En natuurlijk: wat eet of drink ik? Toch denken we over lang niet al die keuzes bewust na. Vaak kiezen we gewoon wat het makkelijkst is of wat standaard wordt aangeboden. En precies daar kun je met nudging slim gebruik van maken.
Wat staat er standaard klaar?
Stel: bij de lunch staat standaard volkorenbrood op tafel. Wit brood is er ook, maar alleen als iemand daar specifiek om vraagt. Grote kans dat veel mensen gewoon het volkorenbrood eten. Niet omdat je iets verbiedt, maar omdat dit de makkelijkste keuze is.
Hetzelfde kun je doen met drinken. Zet standaard een kan water op tafel en vraag niet eerst: “Wat wil je drinken?” Wie iets anders wil, kan daar natuurlijk nog steeds voor kiezen.
Ook porties kun je slimmer aanbieden
Ook met porties werkt dit. Schep standaard een passende hoeveelheid op en bied daarna aan om nog wat bij te nemen. Zo voorkom je dat er automatisch te veel op het bord terechtkomt en uiteindelijk in de afvalbak belandt.
Je kunt dit ook toepassen bij beleg, tussendoortjes of desserts. Zet bijvoorbeeld fruit standaard op tafel en bewaar koekjes iets meer uit het zicht. De keuze blijft bestaan, maar de omgeving helpt een handje.
Kijk eens naar jullie eigen routine
Veel standaardkeuzes zijn ooit ontstaan zonder dat iemand daar bewust over heeft nagedacht. Juist daarom is het interessant om ze eens onder de loep te nemen.
Let bij je volgende dienst eens op jullie eigen eetmoment. Wat staat er altijd als eerste klaar? Wat wordt automatisch opgeschept? En is dat de keuze die jullie het liefst willen stimuleren?
Probeer dit morgen eens
Kies één eetmoment en verander één standaardkeuze. Zet bijvoorbeeld volkoren vooraan, water alvast op tafel of begin met een kleinere portie.
Een kleine aanpassing in de omgeving kan al verrassend veel verschil maken.
door Wenda Linthorst
Teamspirit: Niet mijn idee of jouw idee, maar ons idee
Deze blog sluit aan bij het gedachtegoed van Stephen Covey over eerst begrijpen en daarna samen iets nieuws creëren. Niet jouw oplossing of die van de ander staat centraal, maar de vraag: kunnen we komen tot een derde mogelijkheid die voor allebei beter werkt?
Zeg wat je denkt..
In een zorgteam werk je iedere dag dicht op elkaar. Je zorgt voor dezelfde mensen, in dezelfde keuken, met dezelfde planning en uiteindelijk hetzelfde doel: mensen zo goed mogelijk laten eten en drinken. Toch betekent dat natuurlijk niet dat je het altijd met elkaar eens bent.
Neem iets heel praktisch. Jullie moeten de tussendoortjes klaarmaken. De één zegt: “Als we het op deze manier doen, zijn we veel sneller klaar.” Een collega heeft juist ervaren dat een andere volgorde beter werkt. Voor je het weet ontstaat er een discussie over welke manier de juiste is.
Of meneer Raffah heeft zojuist aangegeven dat zijn eten niet warm genoeg was. De één vindt dat je direct een nieuwe maaltijd moet regelen. Een ander zegt dat je de uitgegeven maaltijd mee terug moet nemen en nog eens kunt opwarmen. En een derde collega vindt dat je eerst moet nagaan waar het in het proces is misgegaan. Want misschien hebben er meer mensen een te koude maaltijd.
Wie heeft er dan gelijk…?
Waarschijnlijk zit er in alle drie de reacties iets waardevols.
Hetzelfde zagen we bij een teamchallenge van enkele maanden geleden rond bestellen. Hoeveel moet je klaarzetten of bestellen? Door ruim in te kopen is de kans kleiner dat je iets tekort hebt. Maar ruim bestellen betekent misschien ook meer verspilling. De ene collega kijkt vooral naar zekerheid voor de mensen die zorg nodig hebben, de andere naar voedselverspilling en kosten. Wanneer je alleen probeert te bepalen wie gelijk heeft, benut je maar een deel van de kennis die in het team aanwezig is.
Daarom is dat derde alternatief zo interessant. Het betekent niet dat je je eigen mening moet inslikken. Integendeel. Zeg wat je denkt. Als jij denkt dat een werkwijze onhandig is, spreek dat uit. Als jij vindt dat we te veel bestellen, benoem het. Als je vindt dat we bij een klacht van een patiënt iets anders hadden moeten doen, zeg dat ook.
door Wenda Linthorst
Lekker in je vel aan tafel: Creëer een ontspannen eetmoment
Eten is voor de bewoners en patiënten veel meer dan alleen een maaltijd op een bord; het is een complete beleving. Je ruikt de verse soep, voelt de warmte van de mok, ziet de kleuren op tafel en proeft smaken die herinneringen oproepen. Maar voor bijvoorbeeld mensen met dementie kan die stroom aan prikkels snel te veel worden. Als medewerker in de zorg ben jij niet alleen degene die kookt of serveert, maar ook de maker van de sfeer. Met een paar slimme aanpassingen verander je de maaltijd van een hectisch moment in een ontspannen rustpunt.
Een rustig startritueel
Vroeger was bidden het vaste moment om stil te worden voor het eten. Hoewel dat minder gebeurt, blijft de behoefte aan zo’n ‘schakelmoment’ groot. Of het nu gaat om een korte stilte, het samen uitschenken van de dranken of een vast openingszinnetje: een herkenbare start helpt bewoners om de drukte van de dag los te laten. Zeker bij dementie geeft dit houvast en de nodige tijd om te landen aan tafel.
Wat betekent rust in de praktijk?
Rust aan tafel zit vaak in kleine aanpassingen en bewuste keuzes. Denk aan:
- Medicatie scheiden: Geef geen medicatie aan tafel tijdens het eten, maar doe dit op een ander moment.
- Prikkelarme omgeving: Zorg dat er zo min mogelijk andere dingen gebeuren in de ruimte. Haal ook spullen van tafel die niets met de maaltijd te maken hebben.
- Geen schermen: Zet de radio en televisie uit. Kies eventueel wel voor rustige, bewust gekozen achtergrondmuziek.
- Ruim de tijd: Geef de bewoners alle tijd om op hun eigen tempo te eten. Haast werkt averechts.
- Geef het goede voorbeeld: Eet zelf rustig mee en doe voor hoe het moet (voorleven).
- Echte aandacht: Voer een bewust gesprek met oogcontact met de bewoner. Voorkom dat er allerlei drukke gesprekken kriskras door elkaar heen lopen.
Aandacht op maat
Soms verloopt de maaltijd toch moeizaam of wil iemand niet eten. Vaak is het persoonlijk maken van de situatie dan de simpelste en beste oplossing. Schiet niet direct in de regelstand, maar probeer dit:
- Haal herinneringen op: Laat iemand bijvoorbeeld zijn of haar favoriete herinnering aan de herfst vertellen.
- Bied onverdeelde aandacht: Geef net dat beetje extra persoonlijke aandacht.
- Verplaats je in vroeger: Vraag wat iemand vroeger op een soortgelijk moment deed. Zaten ze toen de hele dag voor de televisie of zaten ze lekker in de tuin met een tompouce?
- Toon begrip bij weerstand: Als iemand aangeeft iets niet te lusten, trek dan niet meteen een alternatief uit de kast. Soms is even luisteren naar hun verhaal al voldoende, of helpt het simpelweg om het eten in kleinere stukjes te snijden.
Als een vis in ‘t water
Uiteindelijk draait alles om het creëren van een veilige, ontspannen sfeer waarin eten een positieve beleving is. Want met een beetje extra rust en oprechte
aandacht zorg je
ervoor dat iedere
persoon voor wie
jij werkt zich écht
als een vis in ‘t water
voelt aan tafel.
door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart: Kleur de dag met groenten
250 gram groente is best een hele berg als je die in een keer moet op eten. Daarbij is ook nog het advies om verschillende groenten te eten. Dat is op het menu vaak weer een gedoe. Maak het behapbaar voor jezelf en voor patiënten of cliënten door de groente aan te bieden gedurende de hele dag. Groenten zijn gezond doordat ze vitamines, mineralen en vezels leveren en weinig calorieën. Daarnaast geven ze ook nog kleur aan het eten! En wist je dat verschillende kleuren groenten vaak ook verschillende voedingsstoffen bevatten. Kortom, hoe kleurrijker, hoe gevarieerder!
Alle beetjes helpen
Het hoeft niet veel te zijn. Zie het als een amuse in een restaurant. Zo’n hapje is bedoeld om mensen bezig te houden, zichzelf te amuseren en alvast de eetlust en interesse voor het eten op te wekken.
Twee groentes
Daag jezelf uit om thuis en als het lukt op het werk bij de hoofdmaaltijd altijd 2 kleuren groente op het bord te leggen. Voor het oog al fijn, maar zo krijg je meer gevarieerde voedingsstoffen binnen.
Groenten door de dag
- Ontbijt met avocado op toast, omelet met tomaat en champignons óf een wortelmuffin
- Bietenbrownies voor bij de koffie of durf je een maisboterkoek te maken?
- Lunch? Doe een plakje tomaat of komkommer op de boterham. Voor de pit wat radijs.
- Kijk eens in het vak van de diepvries en zoek naar de groentesnacks.
- Gebruik vegetarische groenteballetjes of falafel als snack. Een ideale middagsnack!
- Soep is een mega-groente-slurper en de koude versie – een groente smoothie – past prima na bijvoorbeeld fysieke inspanning. Heel groen hoeft dit niet te worden. Een hand spinazie door een bosbessen smoothie, zie en proef je amper. Wanneer je minder vocht toevoegt, heb je een groentedessert, een soort milkshake.
Borrel met groenten
- Snoep alvast wat groente voordat je aan tafel gaat
- Houd rekening dat het makkelijk met de vingers en zelfstandig te eten is
- Paprikachips met reepje paprika of een muhammara dip
- Blokje kaas met half tomaatje of augurkje erbij
- Serveer als snack 3 toastjes op een bord en leg daar veldsla, komkommer, kroepoek en wat chilisaus bij
door Wenda Linthorst
Budgetblog: Bespaar door het seizoen te volgen
Seizoensgebonden koken op de groep is de eenvoudigste manier om flink te besparen op de maaltijdkosten in de zorg. Door mee te bewegen met wat de bodem op dat moment biedt, houd je het voedingsbudget onder controle, verlaag je de ecologische afdruk én breng je heel natuurlijk variatie op het bord van de bewoners.
September op het bord: wat haal je nú voordelig in huis?
Groenten die op dit moment geoogst worden, zijn in overvloed aanwezig. Dat zie je direct terug in de portemonnee: wat in het seizoen is, is bijna altijd in de aanbieding.
- Sla je slag met: Uien, wortelen, aardappelen, broccoli, prei en bloemkool. Deze ingrediënten komen nu rechtstreeks van het land, zijn scherp geprijsd en vormen de ideale basis voor maaltijden op de groep.
- Laat dit nog even liggen: Spruiten en boerenkool horen echt bij het koudere winterseizoen. Zin in stamppot? Kies in plaats daarvan voor een voordelige andijviestamppot.
- Vermijd dure import: Asperges, peultjes, haricots verts en sugar snaps zijn nu niet van Nederlandse bodem verkrijgbaar. Ze worden ingevlogen vanuit het buitenland, wat ze onnodig duur en milieubelastend maakt.
Duurzaam fruit en slimme budgettrucs
In de eerste drie maanden van het jaar (januari tot maart) is de Nederlandse oogst het meest karig. Om ook in die periode binnen het zorgbudget te blijven en toch duurzaam te koken, helpen deze vuistregels:
- De ABCDE-fruitregel: Appels, Bananen, Citrusfruit, Druiven en Peren. Appels en peren komen uit Nederland; bananen en citrusfruit reizen efficiënt via grote vrachtschepen. Dit maakt ze het hele jaar door een voordelige én milieubewuste keuze voor het fruitmoment.
- Zomerfruit invriezen: Zacht fruit zoals aardbeien, bramen en frambozen is in de zomer voordelig. Vries een overschot in om in de duurdere wintermaanden eenvoudig (en goedkoop) verse smoothies of jam voor de bewoners te maken.
- Schakel over op bonen: Vul het menu in het karige voorjaar aan met gedroogde of gestoomde peulvruchten. Bonen kosten bijna niets, zijn lang houdbaar en enorm voedzaam.
Door het menu af te stemmen op het ritme van de natuur, blijft koken in de zorg scherp geprijsd, duurzaam én verrassend gevarieerd.
