door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart: Kleur de dag met groenten
250 gram groente is best een hele berg als je die in een keer moet op eten. Daarbij is ook nog het advies om verschillende groenten te eten. Dat is op het menu vaak weer een gedoe. Maak het behapbaar voor jezelf en voor patiënten of cliënten door de groente aan te bieden gedurende de hele dag. Groenten zijn gezond doordat ze vitamines, mineralen en vezels leveren en weinig calorieën. Daarnaast geven ze ook nog kleur aan het eten! En wist je dat verschillende kleuren groenten vaak ook verschillende voedingsstoffen bevatten. Kortom, hoe kleurrijker, hoe gevarieerder!
Alle beetjes helpen
Het hoeft niet veel te zijn. Zie het als een amuse in een restaurant. Zo’n hapje is bedoeld om mensen bezig te houden, zichzelf te amuseren en alvast de eetlust en interesse voor het eten op te wekken.
Twee groentes
Daag jezelf uit om thuis en als het lukt op het werk bij de hoofdmaaltijd altijd 2 kleuren groente op het bord te leggen. Voor het oog al fijn, maar zo krijg je meer gevarieerde voedingsstoffen binnen.
Groenten door de dag
- Ontbijt met avocado op toast, omelet met tomaat en champignons óf een wortelmuffin
- Bietenbrownies voor bij de koffie of durf je een maisboterkoek te maken?
- Lunch? Doe een plakje tomaat of komkommer op de boterham. Voor de pit wat radijs.
- Kijk eens in het vak van de diepvries en zoek naar de groentesnacks.
- Gebruik vegetarische groenteballetjes of falafel als snack. Een ideale middagsnack!
- Soep is een mega-groente-slurper en de koude versie – een groente smoothie – past prima na bijvoorbeeld fysieke inspanning. Heel groen hoeft dit niet te worden. Een hand spinazie door een bosbessen smoothie, zie en proef je amper. Wanneer je minder vocht toevoegt, heb je een groentedessert, een soort milkshake.
Borrel met groenten
- Snoep alvast wat groente voordat je aan tafel gaat
- Houd rekening dat het makkelijk met de vingers en zelfstandig te eten is
- Paprikachips met reepje paprika of een muhammara dip
- Blokje kaas met half tomaatje of augurkje erbij
- Serveer als snack 3 toastjes op een bord en leg daar veldsla, komkommer, kroepoek en wat chilisaus bij
door Wenda Linthorst
Budgetblog: Bespaar door het seizoen te volgen
Seizoensgebonden koken op de groep is de eenvoudigste manier om flink te besparen op de maaltijdkosten in de zorg. Door mee te bewegen met wat de bodem op dat moment biedt, houd je het voedingsbudget onder controle, verlaag je de ecologische afdruk én breng je heel natuurlijk variatie op het bord van de bewoners.
September op het bord: wat haal je nú voordelig in huis?
Groenten die op dit moment geoogst worden, zijn in overvloed aanwezig. Dat zie je direct terug in de portemonnee: wat in het seizoen is, is bijna altijd in de aanbieding.
- Sla je slag met: Uien, wortelen, aardappelen, broccoli, prei en bloemkool. Deze ingrediënten komen nu rechtstreeks van het land, zijn scherp geprijsd en vormen de ideale basis voor maaltijden op de groep.
- Laat dit nog even liggen: Spruiten en boerenkool horen echt bij het koudere winterseizoen. Zin in stamppot? Kies in plaats daarvan voor een voordelige andijviestamppot.
- Vermijd dure import: Asperges, peultjes, haricots verts en sugar snaps zijn nu niet van Nederlandse bodem verkrijgbaar. Ze worden ingevlogen vanuit het buitenland, wat ze onnodig duur en milieubelastend maakt.
Duurzaam fruit en slimme budgettrucs
In de eerste drie maanden van het jaar (januari tot maart) is de Nederlandse oogst het meest karig. Om ook in die periode binnen het zorgbudget te blijven en toch duurzaam te koken, helpen deze vuistregels:
- De ABCDE-fruitregel: Appels, Bananen, Citrusfruit, Druiven en Peren. Appels en peren komen uit Nederland; bananen en citrusfruit reizen efficiënt via grote vrachtschepen. Dit maakt ze het hele jaar door een voordelige én milieubewuste keuze voor het fruitmoment.
- Zomerfruit invriezen: Zacht fruit zoals aardbeien, bramen en frambozen is in de zomer voordelig. Vries een overschot in om in de duurdere wintermaanden eenvoudig (en goedkoop) verse smoothies of jam voor de bewoners te maken.
- Schakel over op bonen: Vul het menu in het karige voorjaar aan met gedroogde of gestoomde peulvruchten. Bonen kosten bijna niets, zijn lang houdbaar en enorm voedzaam.
Door het menu af te stemmen op het ritme van de natuur, blijft koken in de zorg scherp geprijsd, duurzaam én verrassend gevarieerd.
door Wenda Linthorst
Teamspirit: Zet het vliegwiel in beweging
Grote veranderingen voor morgen beginnen met één kleine keuze vandaag. Bij de maand Groen Genoeg? gaat het om duurzaamheid. Duurzaamheid is een groot woord. Er valt van alles onder: minder verspillen, minder afval, gezonder eten, minder vlees, slimmer inkopen en zuiniger omgaan met energie. Je kunt er eindeloos over praten en plannen voor maken. Maar verandering begint vaak veel kleiner.
Maar een stap…
Soms heb je maar één actie nodig die andere acties makkelijker maakt. Zo’n actie werkt als een vliegwiel. In het begin moet je er bewust een zetje aan geven. Daarna komt er steeds meer beweging.
Stel dat je wilt dat er meer plastic flesjes worden ingeleverd. Je kunt iedereen vragen om dat voortaan te doen. Maar je kunt het ook makkelijker en aantrekkelijker maken. Zet op een zichtbare plek een krat of winkelwagentje met de tekst: Lever hier je flesje in. Het statiegeld gaat naar een goed doel. De eerste flesjes verschijnen. Collega’s en bewoners zien wat er gebeurt en doen mee. Het krat vult zich en het resultaat wordt zichtbaar. Eén kleine actie zet iets groters in beweging.
Jij kunt ook een vliegwiel zijn
Dat werkt niet alleen bij duurzaamheid. Ook gedrag verspreidt zich.
Als jij standaard restjes groente bewaart voor de soep, ziet een collega dat. Als jij bewoners vraagt hoeveel ze echt willen eten, worden er minder volle borden weggegooid. Als jij fruit dat overrijp wordt op tijd verwerkt in een smoothie, wordt dat langzaam een gewoonte.
Je hoeft dus niet te wachten tot iedereen enthousiast is of tot er een groot plan ligt. Begin met iets wat zichtbaar, makkelijk en herhaalbaar is.
Een goed vliegwiel heeft vier onderdelen:
Waarde → Doel → Kleine actie → Zichtbaar resultaat
Meer groente…
Stel: jullie willen dat mensen meer groente eten bij de lunch.
Je kunt hierover afspraken maken of mensen iedere dag opnieuw vragen of ze groente willen. Je kunt het ook makkelijker maken om voor groente te kiezen.
Zet een mandje met tomaten, komkommer en paprika in het zicht voor de mensen waar je het voor doet én de medewerkers.
Dat mandje is het eerste zetje aan het vliegwiel. Mensen zien de groente en denken eraan, vragen ernaar. Het wordt een kleinere stap om even een tomaat te snijden bij de boterham. Een collega vult het mandje de volgende dag opnieuw. Langzaam wordt groente bij de lunch net zo gewoon als kaas en vleeswaren.
Waarde: We willen mensen lekker en gezond laten eten.
Doel: Meer groente eten bij de lunch.
Zichtbare actie: Iedere lunch staat er een mandje met tomaat, komkommer en paprika op tafel.
Effect: Groente wordt vaker gezien, aangeboden en gegeten.
Nieuwe gewoonte: Groente hoort voortaan vanzelf bij de lunch.
Het begint niet met een groot plan. Het begint met dat ene mandje op tafel
door Wenda Linthorst
Presentatietips voor broodmaaltijden
Jij weet natuurlijk dat de maaltijd een geluksmoment van de dag is voor veel van de patiënten en bewoners. Met precies dezelfde basisingrediënten kun je een standaard eetmoment verrassender maken. Met een paar slimme snijtechnieken maak je het verschil, zonder dat de werkdruk stijgt. In de maand ‘Groen Genoeg?’ staan we bij Keukentijgers stil bij meer groente. Dit doen we in de langdurige zorg, maar doen we graag in ziekenhuizen. Hierbij enkele tips.
Snijd groente een anders
Met komkommer, tomaat, paprika en wortel breng je direct frisheid op het bord.
- Komkommerlinten: Gebruik een dunschiller voor lange, dunne linten. Rol ze op tot kleine roosjes of leg ze als een speelse ‘golf’ naast de broodjes.
- Paprikaringen: Snijd paprika horizontaal in ronde ringen in plaats van reepjes. Leg de ring op het broodje als een ‘kader’ voor het beleg.
- Wortellinten: Schaaf een wortel over de lengte in dunne linten.
Misschien heb je een bepaald product niet. Kijk gerust of je het kunt bestellen of ga aan de slag met wat er wel is.
Leg fruit verrassend neer
- Zigzag-kiwi: Snijd de kiwi in de breedte doormidden met een zigzagpatroon van het mes. Binnen drie seconden heb je twee ‘kroon-helften’.
- Banaan met een glimlach: Schrijf met een tandenstoker een korte groet (“Sterkte!” of een smiley) in de schil van een ongeschilde banaan. Door oxidatie kleurt de tekst binnen een half uur vanzelf donker.
- Appelwaaier: Snijd appelschijfjes dun en schuif ze als een waaier uit elkaar. Tip: Besprenkel met een drupje citroensap om bruinverkleuring te voorkomen.
- Mandarijnwaaier: Pel de mandarijn voor driekwart en vouw de losse partjes als een bloem uit elkaar, terwijl de basis aan de schil vast blijft.
Het bord als schilderij
- Speel met contrast: Leg geen geel bij geel (zoals banaan naast jonge kaas). Plaats rood (tomaat/paprika) of groen (kiwi/komkommer) bewust tussen de broodjes voor een fris kleurcontrast.
- Schuin snijden: Snijd bolletjes en kadetjes na het smeren schuin door. Dit geeft meer volume, toont de vulling en oogt direct ambachtelijker.
Door jouw creativiteit in het opmaken kun je het verschil maken en degene voor wie je het doet nog meer verrassen. Doe je mee?
door Wenda Linthorst
Spel van verleiden: Meer contrast, meer trek
Witte vis, aardappelpuree en bloemkool op een spierwit bord verdwijnen in het niets. Zeker voor bewoners met dementie is het lastig om ingrediënten zonder contrast te registreren. Maar eigenlijk is zo’n bord voor iedereen saai. Als bewoners de maaltijd niet goed ziet liggen, stoppen ze simpelweg sneller met eten. Dus, kijk naar je kleurplaat voor het serveren. Spreekt het aan? Dan help je mensen meer te eten én smaakt het lekkerder!
Laat het gerecht opvallen
Door te kiezen voor servies met een hoog kleurcontrast — zoals borden met een diepe kleur of een herkenbare rand — springt het eten er direct uit. Dit helpt de hersenen de maaltijd sneller te herkennen, wat de eetprikkel direct activeert.
Vind je de kleurverschillen niet groot genoeg? Doe de jus alvast over de aardappelen, doe wat bieslook op de bloemkool of een kleurrijke tweede groente op het bord.
Niet te veel op het bord
Een groot, overvol bord werkt intimiderend voor iemand met een verminderde eetlust. Het roept vooraf al weerstand op: “Dit krijg ik nooit op.”
Maak gebruik van de Delboeuf-illusie: serveer een bescheiden portie op een kleiner bord. Het bord ziet er aantrekkelijk en goed gevuld uit, zonder dat het overweldigt. Dit verlaagt de drempel om de eerste hap te nemen enorm. Een tweede keer opscheppen kan altijd nog.
Serveer altijd op in een schaal
Opscheppen uit een vacuümzak, een maaltijdbakje of een roestvrijstalen warmhoudkar… Het gebeurt nog dagelijks, maar de eetlust vermindert er van. Herken je het? Pak het dan meteen op!
Schakel over naar opschepschalen op tafel:
- Prikkel de zintuigen: Hevel de maaltijd voor het opdienen over naar mooie schalen. De kleuren van de groenten en de opstijgende geur aan tafel maken het lichaam onbewust klaar om te eten.
- Geef de regie terug: Opscheppen uit schalen stimuleert zelfredzaamheid. Bewoners zien wat er is en geven zelf aan wat en hoeveel ze willen.
- Huiselijke gastvrijheid: Een tafel vol schalen voelt als ‘thuis’, niet als een zorginstelling.
- Door borden en schalen bewust in te zetten als verleidingsmiddel, eten mensen meer én wordt het lekkerder.
door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart: Kruiden geven kleur, geur en smaakvariatie
Verse kruiden maken een maaltijd meteen een stuk aantrekkelijker. Zodra er een bord met fijngehakte peterselie, basilicum of dille op tafel staat, komt de geur je direct tegemoet. En die heerlijke geur wekt meteen de eetlust op! Als mensen ouder of ziek worden, gaan hun reuk en smaak vaak achteruit. Eten smaakt daardoor al snel flauw. Smaakprofessor Peter Klosse legt uit dat zout vooral een smaakversterker is. Wie liever minder zout gebruikt, kan het eten heel goed op smaak brengen met specerijen, mosterd, gember, citroensap en verse kruiden. Zo geef je een gerecht op een gezonde manier meer geur, kleur én variatie.
Dragon
Dragon is een van de weinige kruiden die van nature smaakversterkend werkt. Het heeft een verfijnde, peperachtige anijssmaak met een friszoete ondertoon. Dragon versterkt de smaak van sauzen, vlees en vis en is een smakelijk alternatief voor extra zout. In de Franse keuken speelt dragon een hoofdrol in de beroemde bearnaisesaus. De anijssmaak brengt de frisse zuren van de azijn en de romige boter mooi in balans.
Inspiratie
- Voeg verse dragon toe aan mayonaise of een dressing. Denk bijvoorbeeld aan remouladesaus voor bij kibbeling.
- Gebruik gedroogde dragon bij kip met gebakken champignons.
- Serveer dragonolie bij zalm of andere visgerechten.
Basilicum
Net als dragon, peterselie en dille is basilicum een zacht kruid. Meestal gebruik je alleen de blaadjes, die je vlak voor het serveren toevoegt.
Basilicum is onlosmakelijk verbonden met de Italiaanse keuken. Zelfs een paar blaadjes op een rookworst geven het gerecht al een Italiaans tintje. De lichtzoete smaak, met een vleugje kaneel, past perfect bij zomerse gerechten. Dankzij de volle smaakbeleving heb je vaak minder behoefte om extra zout toe te voegen.
Het bekendste gerecht met basilicum is de salade caprese: tomaat, mozzarella, basilicum en olijfolie. Samen vormen deze ingrediënten de kleuren van de Italiaanse vlag.
Basilicum past ook perfect op een pizza of als garnering bij een kom tomatensoep. Verhit basilicum liever niet te lang, want dan verliest het kruid veel van zijn smaak. Voeg de blaadjes daarom pas vlak voor het serveren toe.
Verse basilicum smaakt het lekkerst. Koop een plantje of een zakje verse basilicum. Zet een plantje op een lichte plek, bijvoorbeeld in de vensterbank.
Inspiratie
- Maak als tussendoortje een kleine salade caprese door een cherrytomaat, een mozzarellabolletje en een blaadje basilicum aan een prikker te rijgen.
- Basilicum is het hoofdingrediënt van pesto. Lekker als smeersel op brood of door een pastagerecht.
- Rol een kippendijfilet op met zongedroogde tomaat en een lepel pesto.
- Gebruik pesto in een groentelasagne om de courgette op smaak te brengen. Sluit de lasagne af met de bonenbechamel (zie website).
Dille
Dille heeft een frisse, licht citrusachtige smaak met een vleugje anijs. Het kruid past goed bij vis, zuivel en zure smaken. Bekende gerechten waarin dille een hoofdrol speelt zijn gravad lax, Zweedse köttbullar, dille-augurken (dill pickles) en aardappelsalade.
Ook tzatziki werd oorspronkelijk met dille gemaakt. Tegenwoordig wordt vaak munt toegevoegd of gebruikt in plaats van dille.
Inspiratie
Gooi een lege pot augurken niet weg. Snijd een komkommer in plakjes en leg deze in het overgebleven augurkenzuur. Voeg wat verse dille toe en laat het een dag staan. Zo maak je eenvoudig je eigen dillekomkommer.
Peterselie
Peterselie is een van de meest gebruikte kruiden in de keuken. Het heeft een frisse, hartige en licht peperige smaak die veel gerechten net wat meer smaak geeft. Er zijn twee bekende soorten: krulpeterselie en platte peterselie. Platte peterselie heeft een krachtigere smaak, terwijl krulpeterselie vaak als garnering wordt gebruikt. Voeg verse peterselie pas op het einde toe, zodat de smaak en kleur goed behouden blijven.
Peterselie kennen we vooral van kruidenboter of als garnering over aardappelen. Toch is het een kruid dat in keukens over de hele wereld wordt gebruikt. Je vindt het bijvoorbeeld terug in de Libanese tabouleh, Franse persillade, Vlaamse mosselen en Italiaanse gremolata.
Inspiratie
Maak eens een gremolata: een frisse mix van fijngehakte peterselie, knoflook en citroenrasp. Strooi deze vlak voor het serveren over vis, pasta of aardappelen. Je kunt er ook een zomerse dressing van maken door citroensap en olijfolie toe te voegen.
Gebruik peterselie wat vaker als smaakmaker. Hak het fijn en strooi het over een gerecht voor extra smaak, kleur en een frisse uitstraling. Zo oogt een maaltijd direct verser.
Gooi de steeltjes niet weg. Juist daarin zit veel smaak. Gebruik ze bijvoorbeeld om bouillon extra smaak te geven.
Koriander
Staat er in een Aziatisch recept peterselie? Dan wordt vaak koriander bedoeld. Koriander is, in tegenstelling tot peterselie, geen allemansvriend. Je vindt het heerlijk of je moet er helemaal niets van hebben.
Dat komt doordat een klein deel van de mensen een genetische variant heeft, waardoor koriander een zeepachtige smaak heeft. Voor anderen smaakt het juist fris, citrusachtig en licht peperig. Bij pittige gerechten kan die zeepachtige smaak zelfs helpen om de scherpte te verzachten.
Korianderblad wordt veel gebruikt in onder andere guacamole en Thaise gerechten.
Niet alleen het blad, maar ook het zaad van de koriander wordt veel gebruikt. Dit zaad heet ketoembar en roept veel minder negatieve reacties op. Je vindt het onder andere terug in Indonesische boemboes, Indiase curry’s en Hollandse speculaaskruiden.
Bonenkruid
Bonenkruid zit een beetje tussen de zachte en houtachtige kruiden in en behoort tot dezelfde plantenfamilie als tijm en oregano. Toch wordt het veel te weinig gebruikt. Daarom verdient het deze maand een plek in de schijnwerpers.
Zoals de naam al zegt, is bonenkruid de klassieke partner van bonen. Dat is niet voor niets. Bonenkruid bevat etherische oliën, zoals carvacrol en thymol. Deze kunnen de vorming van darmgassen verminderen en de spijsvertering ondersteunen. Daarom werd bonenkruid vroeger vaak met bonen meegekookt. Aan die combinatie dankt het kruid zijn naam.
Praktische toepassingen
- Kook een takje bonenkruid mee met de tuinbonen.
- Verwijder het takje voor het serveren.
- Voeg daarna een beetje boter of olijfolie toe.
- Lekker in combinatie met peterselie of munt.
Tip: Kook verse tuinbonen 8 tot 12 minuten. Zijn ze groter of wat ouder? Verwijder dan het buitenste vliesje (dubbel doppen). Zo worden ze zachter en zoeter van smaak.
